برده ، يعنى آن پيغمبر وى را تعليم داده ، ولى نمىشود گفت : فلان پيغمبر علم خود را از پيغمبر ديگر يا از غير پيغمبر ارث برده است . * ( « وَقالَ يا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ » ) * - از ظاهر سياق بر مىآيد كه سليمان ( ع ) مىخواهد در اين جمله از خودش و پدرش ، كه خود او نيز از آن جناب است به داشتن برتريهايى كه گذشت مباهات كند و اين در حقيقت از باب تحديث به نعمت است ، كه خداى تعالى در سوره ضحى رسول گرامى اسلام را بدان مامور مىفرمايد : « وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ » « 1 » . و اما اينكه بعضى « 2 » از مفسرين اصرار كرده‌اند بر اينكه ضمير در كلمه « علمنا » و « اوتينا » تنها به سليمان بر مىگردد ، نه به او و پدرش و اينكه اگر گفته : ما را چنين و چنان كرده‌اند و نگفته مرا ، از اين باب است كه عادت پادشاهان و بزرگان بر اين بوده كه در گفتگوها از خود به « ما » يعنى من و لشكر و خدمتكاران و وزرايم تعبير مىكنند ، تا سياست ملكدارى رعايت شده باشد ، سخنى است كه آن طور كه شايد و بايد سياق با آن نمىسازد . و مراد از كلمه « ناس » همان معناى ظاهرى آن ، يعنى عموم افراد جامعه است ، بدون تميز يكى از ديگرى و اينكه بعضى « 3 » گفته‌اند : مراد از آن عظماى اهل مملكت ، يا علماى ايشان است ، صحيح نيست . و كلمه « منطق » و نيز كلمه « نطق » هر دو به معناى صوت يا صوتهاى متعارفى است كه از حروفى تشكيل يافته و طبق قرارداد واضع لغت ، بر معنىهايى كه منظور نظر ناطق است دلالت مىكند و در اصطلاح ، اين صوتها را كلام مىگويند و بنا بر آنچه راغب گفته : اين دو كلمه جز بر سخنان انسان اطلاق نمىشود « 4 » ، - مثلا به صداى گوسفند و يا گنجشك نطق يا منطق گفته نمىشود - ولى در قرآن كريم در معنايى وسيعتر استعمال شده و آن عبارت است از دلالت هر چيزى بر مقصودش ، مثلا در قرآن كريم دلالت پوست بدن را نطق خوانده فرموده است : « وَقالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّه الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ » « 5 » .

--> ( 1 ) به همه بگوييد كه خدا چه نعمتهايى را به من ارزانى داشته . سوره ضحى ، آيه 11 . ( 2 ) تفسير كشاف ، ج 3 ، ص 354 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 19 ، ص 171 . ( 4 ) مفردات راغب ، ماده « نطق » . ( 5 ) مجرمين به پوست بدنهاى خود مىگويند : چرا عليه ما گواهى داديد ؟ در پاسخ مىگويند آن خدايى كه هر چيز را به نطق در مىآورد ما را به نطق در آورد . سوره حم سجده ، آيه 21 .